ทีมนักวิจัยกรมป่าไม้ พบ ค้างคาวฮิปโป 'ไซเดอรอส โรทาลิส' ครั้งแรกในไทย ที่หินสามวาฬ

ทีมนักวิจัยกรมป่าไม้ พบ ค้างคาวฮิปโป ‘ไซเดอรอส โรทาลิส’ ครั้งแรกของไทย ที่หินสามวาฬ บึงกาฬ

จากการสำรวจพื้นที่ป่านันทนาการสู่การค้นพบ ค้างคาว Laotian Leaf-nosed Bat (Hipposideros rotalis) ครั้งแรกของประเทศไทย ในช่วงต้นปี พ.ศ. 2568 ทีมนักวิจัยได้ลงพื้นที่สำรวจสัตว์ป่าในพื้นที่ป่านันทนาการหินสามวาฬ จังหวัดบึงกาฬ ซึ่งอยู่ในความรับผิดชอบของกรมป่าไม้ เป็นพื้นที่ธรรมชาติสำคัญของภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่ยังคงความอุดมสมบูรณ์ มีภูมิประเทศที่เป็นเอกลักษณ์ และความหลากหลายทางชีวภาพที่ที่โดดเด่น ทีมนักวิจัยสำรวจพบค้างคาวที่มีลักษณะแตกต่างและน่าสนใจ

หลังจากตรวจสอบลักษณะและข้อมูลทางวิชาการร่วมกับผู้เชี่ยวชาญ จึงสามารถระบุชนิดได้ว่าเป็น ค้างคาว Laotian Leaf-nosed Bat หรือ Hipposideros rotalis และที่สำคัญกว่านั้น นี่คือรายงานการพบชนิดพันธุ์ครั้งแรกของประเทศไทย (New Record of Thailand)

การค้นพบครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะก่อนหน้านี้ H. rotalis มีรายงานพบการกระจายพันธุ์เฉพาะถิ่นในประเทศลาว มีพื้นที่การกระจายพันธุ์ครอบคลุมมากกว่า 20,000 ตารางกิโลเมตร ถึงแม้ยังมีข้อมูลค้างคาวชนิดนี้ไม่มากนัก แต่มีการประเมินว่าอาจมีจำนวนประชากรในระดับค่อนข้างมาก การพบในประเทศไทยจึงช่วยขยายองค์ความรู้เกี่ยวกับขอบเขตการกระจายพันธุ์ของ H. rotalis และสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมโยงของระบบนิเวศและผืนป่าข้ามพรมแดน

ลักษณะทั่วไปของ H. rotalis มีขนาดค่อนข้างเล็ก น้ำหนักประมาณ 11 กรัม มีความยาวท่อนแขนประมาณ 45 – 49 มิลลิเมตร จุดเด่นที่ใช้ในการจำแนกชนิดคือ “ใบหูกว้าง” และโครงสร้าง “ใบจมูก” (noseleaf) ที่มีลักษณะเฉพาะ โดยใบจมูกด้านหน้ากว้าง ขอบด้านหน้าโค้งมน และมีแผ่นใบจมูกด้านข้างเพียง 1 แผ่น ส่วนใบจมูกด้านหลังมีผนังกั้นแนวตั้ง 3 แนว แบ่งออกเป็น 4 ช่องอย่างเห็นได้ชัด ส่วนขนบริเวณลำตัวด้านหลังมีสีน้ำตาล ขณะที่ด้านท้องมีสีอ่อนกว่า โดยเส้นขนมีลักษณะไล่สีจากโคนสีขาว ช่วงกลางสีน้ำตาล และปลายสีอ่อน

จากข้อมูลที่มีรายงาน ค้างคาวชนิดนี้สามารถพบได้ในพื้นที่ป่าธรรมชาติ รวมถึงมีรายงานการใช้ถ้ำหินปูนเป็นแหล่งพักอาศัย ค้างคาวชนิดนี้กินแมลงเป็นอาหารหลัก และมีรายงานว่ามักพักอาศัยรวมกันเป็นกลุ่มขนาดเล็ก ส่วนเสียงร้องที่ใช้ในการระบุตำแหน่งมีความถี่ในช่วง F segment ประมาณ 69 – 71 กิโลเฮิรตซ์ (kHz)

สำหรับข้อมูลด้านการสืบพันธุ์และชีววิทยาด้านอื่น ๆ นั้น ปัจจุบันยังมีข้อมูลค่อนข้างจำกัด ปัจจุบัน Hipposideros rotalis ได้รับการจัดสถานภาพการอนุรักษ์ในระดับ สิ่งที่มีความเสี่ยงต่ำต่อการสูญพันธุ์ (Least Concern: LC) ตามการประเมินของ IUCN Red List โดยมีการประเมินว่าชนิดพันธุ์นี้มีประชากรค่อนข้างมากและมีพื้นที่การกระจายพันธุ์กว้าง

การค้นพบครั้งนี้จึงนับเป็นอีกหนึ่งข้อมูลสำคัญที่สะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าของผืนป่าและความสำคัญของการสำรวจและศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพ ซึ่งยังคงมีโอกาสค้นพบสิ่งมีชีวิตและข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ใหม่ ๆ ที่เป็นประโยชน์ต่อการอนุรักษ์และบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติของประเทศไทย

ผลจากโครงการการศึกษาความหลากหลายของสัตว์ป่ามีกระดูกสันหลังในพื้นที่ป่านันทนาการหินสามวาฬ จังหวัดบึงกาฬ ปีที่ 2 (พ.ศ. 2568) โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

ทีมนักวิจัย : ส่วนวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ สำนักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้ กรมป่าไม้ ร่วมกับเจ้าหน้าที่ป่านันทนาการหินสามวาฬ จังหวัดบึงกาฬ ยืนยันการจำแนกชนิดโดยผู้เชี่ยวชาญ รองศาสตราจารย์ ดร.รองลาภ สุขมาสรวง อาจารย์ประจำภาควิชาชีววิทยาป่าไม้ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (ที่ปรึกษาโครงการ) ดร.พิพัฒน์ สร้อยสุข หัวหน้างานกลุ่มภัณฑารักษ์และศูนย์แม่ข่ายประสานงาน อพ.สธ. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ นายอุเทน ภุมรินทร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านความหลากหลายทางชีวภาพ (สัตว์ป่า)

ข้อมูลและภาพ : ส่วนวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ สำนักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้ กรมป่าไม้