สยองผีญี่ปุ่น : ผีหิ้งพระ

สยองผีญี่ปุ่น : ผีหิ้งพระ (Butsudan)

บทความโดย : หรูอี้ www.marumura.com

หากกล่าวถึงบ้านแบบดั้งเดิมของชาวญี่ปุ่น สิ่งหนึ่งที่มักพบอยู่ภายในบ้านคือ บุตสึดัน (仏壇, butsudan) หรือหิ้งพระประจำบ้าน ซึ่งเป็นศูนย์รวมของศรัทธาในพระพุทธศาสนาและความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ บุตสึดันมีลักษณะเป็นตู้ไม้ที่สร้างอย่างประณีต มีบานประตูเปิด–ปิด ภายในประดิษฐานพระพุทธรูป พระอมิตาภพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ หรือม้วนพระสูตร ขึ้นอยู่กับนิกายที่แต่ละครอบครัวนับถือ พร้อมทั้งป้ายวิญญาณของบรรพบุรุษที่เรียกว่า อิไฮ (位牌) และเครื่องสักการะต่าง ๆ เช่น เชิงเทียน กระถางธูป แจกันดอกไม้ และภาชนะสำหรับถวายข้าว น้ำชา หรือผลไม้ คำว่า “บุตสึดัน” แปลตรงตัวว่า “แท่นบูชาพระพุทธเจ้า” มีรากฐานมาจากวัฒนธรรมการสร้างแท่นบูชาภายในบ้านของชนชั้นสูงในสมัยเฮอัง ก่อนจะค่อย ๆ แพร่หลายสู่ประชาชนทั่วไปในยุคเอโดะ เมื่อรัฐบาลกำหนดให้ทุกครอบครัวขึ้นทะเบียนกับวัดในท้องถิ่น ส่งผลให้บุตสึดันกลายเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตชาวญี่ปุ่นอย่างกว้างขวาง นับแต่นั้นเป็นต้นมา บุตสึดันไม่ได้เป็นเพียงเครื่องเรือนชิ้นหนึ่ง แต่เป็นสัญลักษณ์ของสายสัมพันธ์ระหว่างครอบครัว ศาสนา และผู้ล่วงลับที่ยังคงได้รับการระลึกถึงในทุก ๆ วัน

สำหรับชาวญี่ปุ่นจำนวนมาก บุตสึดันเปรียบเสมือนหัวใจของบ้าน ทุกเช้าเจ้าของบ้านจะเปิดบานประตูหิ้ง จุดธูปหรือเทียน กล่าวสวดมนต์ และถวายอาหารหรือน้ำชาเพื่อแสดงความเคารพต่อพระพุทธเจ้าและดวงวิญญาณของบรรพบุรุษ ในช่วงเทศกาลสำคัญ เช่น โอบ้ง (お盆) ซึ่งเชื่อกันว่าวิญญาณบรรพบุรุษจะกลับมาเยี่ยมลูกหลาน หรือเทศกาลวสันตวิษุวัตและศารทวิษุวัต (ฮิงัง) สมาชิกในครอบครัวจะร่วมกันทำความสะอาดบุตสึดัน เปลี่ยนดอกไม้ จุดธูป และจัดเครื่องเซ่นไหว้เป็นพิเศษ การกระทำเหล่านี้ไม่ได้มีจุดมุ่งหมายเพียงเพื่อประกอบพิธีกรรมทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็นช่วงเวลาที่ลูกหลานได้ระลึกถึงผู้จากไป ถ่ายทอดเรื่องราวของบรรพบุรุษให้คนรุ่นใหม่รับรู้ และปลูกฝังคุณค่าของความกตัญญู ความเคารพ และความผูกพันภายในครอบครัว จึงอาจกล่าวได้ว่าบุตสึดันเป็นทั้งสถานที่ประกอบศาสนกิจ พื้นที่แห่งความทรงจำ และสื่อกลางที่เชื่อมโยงอดีตกับปัจจุบันเข้าด้วยกัน

นอกจากบทบาททางศาสนาแล้ว บุตสึดันยังเกี่ยวข้องกับความเชื่อพื้นบ้านของญี่ปุ่นจำนวนมาก โดยเฉพาะความเชื่อที่ว่าเมื่อพระอาทิตย์ตกดิน ควรปิดบานประตูของบุตสึดัน เพราะถือว่าเวลากลางคืนเป็นช่วงที่เส้นแบ่งระหว่างโลกของมนุษย์กับโลกวิญญาณเลือนรางที่สุด แม้หลักคำสอนของพระพุทธศาสนาจะไม่ได้ระบุว่าบุตสึดันเป็น “ประตูสู่โลกวิญญาณ” โดยตรง แต่คติชนและตำนานพื้นบ้านกลับตีความหิ้งพระแห่งนี้ว่าเป็นจุดที่ผู้ล่วงลับสามารถรับรู้คำอธิษฐานและเครื่องสักการะจากลูกหลานได้ ด้วยเหตุนี้จึงเกิดข้อห้ามและธรรมเนียมมากมาย เช่น ไม่ควรชี้นิ้วเข้าไปในบุตสึดัน ไม่ควรวางสิ่งสกปรกไว้ใกล้หิ้ง และไม่ควรปล่อยบานประตูเปิดทิ้งไว้โดยไม่จำเป็น ความเชื่อเหล่านี้เองได้กลายเป็นแรงบันดาลใจให้กับเรื่องเล่าภูตผีโยไคหลายชนิด หนึ่งในนั้นคือ นูริโบโตเกะ (塗佛) ภูตลักษณะคล้ายศพสีดำที่เชื่อว่าจะคลานออกมาจากบุตสึดันซึ่งถูกเปิดทิ้งไว้ในเวลากลางคืน มันจะออกมาหลอกหลอนผู้คน บินไปมา และกล่าวคำพยากรณ์อันเป็นเท็จ ก่อนจะต้องกลับเข้าสู่บุตสึดันก่อนรุ่งสาง เรื่องเล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าความเคารพต่อสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ภายในบ้านไม่ได้เกิดจากความศรัทธาเพียงอย่างเดียว แต่ยังได้รับการหล่อหลอมผ่านนิทานพื้นบ้านที่สอดแทรกข้อเตือนใจเกี่ยวกับการปฏิบัติต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์อย่างเหมาะสม

เมื่อวิถีชีวิตของชาวญี่ปุ่นเปลี่ยนแปลงไป บ้านแบบดั้งเดิมมีจำนวนลดลง และผู้คนอาศัยอยู่ในอพาร์ตเมนต์หรือคอนโดมิเนียมมากขึ้น บุตสึดันเองก็ปรับตัวตามยุคสมัย จากเดิมที่เป็นตู้ไม้ขนาดใหญ่แกะสลักอย่างวิจิตร ปัจจุบันมีการออกแบบบุตสึดันขนาดเล็กหรือ โมเดิร์นบุตสึดัน ที่มีรูปลักษณ์เรียบง่าย ใช้วัสดุร่วมสมัย และสามารถตั้งบนชั้นวางหรือโต๊ะได้โดยไม่เปลืองพื้นที่ แม้ว่ารูปแบบภายนอกจะเปลี่ยนไป แต่หน้าที่ของบุตสึดันยังคงเดิม คือเป็นสถานที่ให้สมาชิกในครอบครัวได้หยุดพักจากความวุ่นวายของชีวิตประจำวัน น้อมระลึกถึงผู้ล่วงลับ และสวดมนต์เพื่อความสงบทางจิตใจ หลายครอบครัวยังคงรักษาธรรมเนียมการถวายอาหาร จุดธูป และพูดคุยกับบรรพบุรุษราวกับพวกเขายังคงอยู่ภายในบ้าน สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่า ความสัมพันธ์ระหว่างคนเป็นกับผู้ล่วงลับยังคงเป็นองค์ประกอบสำคัญของวัฒนธรรมญี่ปุ่น แม้สังคมจะก้าวเข้าสู่ยุคสมัยใหม่ก็ตาม

บุตสึดันจึงเป็นมากกว่าหิ้งพระธรรมดา หากแต่เป็นสัญลักษณ์ที่รวมเอาศาสนา ประเพณี ความกตัญญู และจินตนาการพื้นบ้านของชาวญี่ปุ่นไว้ในพื้นที่เดียวกัน ด้านหนึ่ง บุตสึดันเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมและระลึกถึงผู้ล่วงลับตามหลักพระพุทธศาสนา อีกด้านหนึ่ง ความเชื่อพื้นบ้านได้สร้างภาพของบุตสึดันให้เป็นเสมือนประตูเชื่อมโลกมนุษย์กับโลกวิญญาณ จนกลายเป็นฉากสำคัญของตำนานโยไคอย่างนูริโบโตเกะและภูตอื่น ๆ อีกหลายชนิด เรื่องเล่าเหล่านี้มิได้มีไว้เพื่อสร้างความหวาดกลัวเพียงอย่างเดียว แต่ยังทำหน้าที่สอนให้ผู้คนเคารพสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ดูแลหิ้งพระให้สะอาด ปฏิบัติต่อบรรพบุรุษด้วยความกตัญญู และไม่ละเลยขนบธรรมเนียมที่สืบทอดกันมาหลายร้อยปี ด้วยเหตุนี้ บุตสึดันจึงเป็นทั้งศูนย์กลางแห่งศรัทธา พื้นที่แห่งความทรงจำของครอบครัว และสัญลักษณ์ที่สะท้อนให้เห็นถึงการผสมผสานระหว่างพระพุทธศาสนา ความเชื่อเรื่องวิญญาณ และวัฒนธรรมพื้นบ้านของญี่ปุ่นได้อย่างงดงามและลึกซึ้ง

บทความโดย : หรูอี้ www.marumura.com

เรื่องที่เกี่ยวข้อง >>
– สยองผีญี่ปุ่น : รถลากอาถรรพ์
– สยองผีญี่ปุ่น : คำสาปม้าแห่งอุมะสึกิ
– สยองผีญี่ปุ่น : ผีคาบูกิ
– สยองผีญี่ปุ่น : ชาจิโฮโกะ ผู้เฝ้ามองอยู่เหนือหลังคาปราสาท
– สยองผีญี่ปุ่น : เด็กภูเขาตาเดียว

ที่มา: yokai.com

#สยองผีญี่ปุ่น : ผีหิ้งพระ (Butsudan) #ผีญี่ปุ่น #โยไก #ปีศาจญี่ปุ่น #เรื่องเล่าผีญี่ปุ่น #Yokai

Tags :