ศิลปะแห่งภาพพิมพ์ปลา “เกียวทาคุ”

ศิลปะแห่งภาพพิมพ์ปลาเกียวทาคุ (Gyotaku)

บทความโดย : AUMAUM www.marumura.com

วันนี้เรามีเรื่องของงานศิลปะแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่นที่ถูกนำมาดัดแปลงให้เข้ายุคเข้าสมัยด้วยกรรมวิธีแบบใหม่มากขึ้น ศิลปะที่ว่านี้ก็คือ เกียวทาคุ (Gyotaku) ค่ะ

เกียวทาคุ (Gyotaku) คือศิลปะการพิมพ์ภาพปลาแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่น โดยการนำปลาจริงมาทาหมึกแล้วกดทาบลงบนกระดาษ ซึ่งนอกจากจะเป็นงานศิลปะที่มีความพิเศษแล้ว ยังถือเป็นบันทึกทางประวัติศาสตร์อีกชิ้นหนึ่งอีกด้วย

ก่อนที่จะไปพูดถึงเรื่องของการพัฒนาเกียวทาคุ เรามาทำความเข้าใจกับเกียวทาคุให้มากขึ้นอีกสักหน่อย โดยจุดเริ่มต้นของศิลปะชนิดนี้นั้น ย้อนไปยังสมัยเอโดะ หรือช่วงกลางศตวรรษที่ 19 โดยในยุคนั้นแน่นอนว่ายังการใช้กล้องถ่ายรูปนั้นยังไม่แพร่หลาย และการจะถ่ายรูปหนึ่งรูปนั้นก็มีราคาสูงมาก การที่จะบันทึกอะไรสักอย่างเก็บไว้ นอกจากจะวาดภาพแล้วก็คือการพิมพ์ภาพนี่แหละค่ะ โดยชาวประมงชาวญี่ปุ่นจะใช้วิธีเกียวทาคุนี้ในการบันทึกชนิดและขนาดของปลาที่จับได้ เพื่อเป็นหลักฐานก่อนนำปลาไปขายหรือประกอบอาหาร (ข้อมูลจาก : https://ocean.si.edu/conservation/get-involved/educational-uses-gyotaku-or-fish-printing)

นอกจากนี้ยังมีเรื่องราวการทำเกียวทาคุจากฝั่งของซามูไรด้วยเช่นกัน โดยในสมัยเอโดะคว้นโชไนสนับสนุนให้ซามูไรออกไปตกปลาตามชายฝั่งหินเพื่อฝึกฝนร่างกายและจิตใจ ซามูไรจะถือคันเบ็ดขนาดยาวออกเดินทางไปตามเส้นทางบนภูเขาก่อนรุ่งสาง พวกเขาจะยืนอยู่ริมทะเลญี่ปุ่นที่คลื่นลมแรงและรออย่างนิ่งเฉยให้ปลามากินเหยื่อ โดยหวังว่าจะได้ทดสอบความแข็งแกร่งของตนเองกับปลาตัวใหญ่ วิธีการตกปลาแบบนี้ไม่เพียงแต่ต้องการความอดทนทางกายเท่านั้น แต่ยังต้องการความแข็งแกร่งทางจิตใจและการตัดสินใจที่ฉับไวอีกด้วย ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับศิลปะการต่อสู้

ซามูไรเรียกการแข่งขันอันท้าทายนี้ว่า โชบุ หรือ “การประลอง” และพวกเขาใช้เกียวทาคุเพื่อบันทึกชัยชนะของตน เกียวทาคุที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลืออยู่จนถึงปัจจุบันในญี่ปุ่นก็คือภาพพิมพ์ฟุนะหรือปลาคาร์พ ที่จับได้ในคลองคินชิโบะริในเอโดะ (ปัจจุบันคือโตเกียว) โดยซาไก ทาดาอากิ เจ้าผู้ครองแคว้นโชไนรุ่นที่ 9 ปัจจุบันภาพพิมพ์นี้เก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองสึรุโอกะ

การทำภาพพิมพ์ปลาแบบดั้งเดิมนั้นจะใช้หมึกดำทาลงไปบนตัวปลาเพื่อบันทึกรายละเอียดรูปร่างและขนาดของปลาได้อย่างชัดเจน โดยจะเริ่มจากการทำความสะอาดและซับตัวปลาให้แห้ง ทาหมึกลงบนตัวปลาอย่างระมัดระวัง นำกระดาษมาวางทาบแล้วถูหรือกดเบา ๆ เพื่อให้ลวดลายของเกล็ดและครีบพิมพ์ติดบนกระดาษ เมื่อลอกกระดาษออกแล้วก็จะใช้พู่กันวาดตาปลาด้วยมือเพื่อเพิ่มความมีชีวิตชีวา และหากใช้หมึกที่ปลอดภัยไม่เป็นพิษ เมื่อจบงานแล้วยังสามารถล้างทำความสะอาดและนำปลานั้นไปทำอาหารต่อได้

แต่หลังจากที่การถ่ายภาพแพร่หลายในยุคหลังสงคราม โลกของภาพพิมพ์ปลาเริ่มเปลี่ยนไปสู่การแสดงสีสันและความงามของปลาอย่างมีชีวิตชีวา ภาพพิมพ์เหล่านี้ใช้สีเพื่อสร้างภาพที่มีสีสัน ซึ่งในภาษาญี่ปุ่นเรียกว่า Shikisai Bijutsu Gyotaku หรือ “ศิลปะภาพพิมพ์ปลาหลากสี”

ปัจจุบันภาพพิมพ์เกียวทาคุไม่ได้จำกัดอยู่แค่การพิมพ์ปลาตัวเดียวในแต่ชิ้นงาน แต่ได้มีการออกแบบและจัดวางปลาหลายตัวในภาพพิมพ์เดียว และเพิ่มใบไม้หรือพืชน้ำ พร้อมทั้งใช้การไล่ระดับสีเพื่อแสดงถึงแสงและความลึก ภาพพิมพ์เหล่านี้เป็นงานศิลปะกราฟิกที่ปลาเป็นเพียงองค์ประกอบหนึ่งในหลายๆ อย่าง ไม่ใช่เพียงแค่บันทึกหรือหลักฐานการจับปลาเท่านั้น

เกียวทาคุยังคงเป็นที่นิยมทั้งในญี่ปุ่นและหลายประเทศทั่วโลก โดยเฉพาะในกลุ่มนักตกปลารวมไปถึงศิลปินที่มีความสนใจในศิลปะจากธรรมชาติ (มีการทำ workshop เกียวทาคุในหลายแห่งทั้งในประเทศญี่ปุ่นและต่างประเทศ) ซึ่งการพัฒนาของเกียวทาคุยังไม่หยุดอยู่แค่การสร้างสีสันและเพิ่มรายละเอียดสิ่งแวดล้อม แต่ยังมีการพัฒนาโดยใช้ระบบดิจิทัลสมัยใหม่เข้ามามีส่วนร่วม นั่นก็คือการออกแบบโปรแกรมที่จะสามารถประมวลผลภาพถ่ายดิจิทัลที่มีปลาเป็นองค์ประกอบ ให้กลายเป็นภาพขยายของปลาพร้อมรายละเอียดต่างๆ เช่น ชนิด ความยาว น้ำหนัก วันที่จับ สถานที่ และชื่อของนักตกปลา แม้จะไม่ใช่การพิมพ์จากปลาจริงโดยตรง แต่ใช้เทคนิคดิจิทัลในการสร้างภาพที่จับต้องได้

บทความโดย : AUMAUM www.marumura.com

เรื่องแนะนำ :
– เพลิดเพลินไปกับโลกของหนังสือ (เด็ก) ที่ Nakanoshima Children’s Book Forest
– เก็บ (กระเป๋า) ใบเดิมไว้ในความทรงจำ ด้วยการดัดแปลงเป็นกระเป๋าชิ้นใหม่
– รู้จัก Snow Peak แบรนด์เอาท์ดอร์คุณภาพสัญชาติญี่ปุ่น
– ครบเครื่องสำหรับสายเดินทางกับ L-Breath Shinjuku
– จิบมัทฉะพร้อมฟังเพลงแบบเพลินๆ ที่ Summer Studios

ข้อมูลและภาพประกอบ
https://www.nippon.com/en/
https://www.cruisingworld.com/

#ศิลปะแห่งภาพพิมพ์ปลาเกียวทาคุ (Gyotaku)

Tags :

• Gyotaku
• Shikisai Bijutsu Gyotaku
• งานศิลปะญี่ปุ่น
• ศิลปะญี่ปุ่น