OKMD เสนอแนวทางรับมือการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี-สังคมสูงวัย พัฒนา 3 ทักษะอนาคต สร้างระบบนิเวศการเรียนรู้
สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน) หรือ OKMD ระบุถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการเตรียมความพร้อมของประชากรไทย เพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างที่สำคัญสองประการ ได้แก่ การเข้ามามีบทบาทของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) และการเข้าสู่สังคมอายุยืน (Longevity)
การรักษาระดับความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระบบเศรษฐกิจฐานความรู้ (Knowledge Economy) จำเป็นต้องอาศัยการพัฒนาทักษะแห่งอนาคตควบคู่ไปกับการสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Learning Ecosystem)
ดร.อภิชาติ ประเสริฐ รองผู้อำนวยการ OKMD เน้นย้ำว่า ภาระการเตรียมความพร้อมนี้ไม่สามารถปล่อยให้เป็นหน้าที่ของประชาชนเพียงลำพัง แต่ต้องได้รับการสนับสนุนจากนโยบายภาครัฐ การสร้างกรอบความคิดด้านการเรียนรู้ในสังคม และการปรับตัวของภาคธุรกิจจากการแข่งขันด้วยต้นทุนไปสู่การแข่งขันด้วยองค์ความรู้
สำหรับแนวทางการพัฒนาทรัพยากรบุคคล ดร.อภิชาติระบุว่า ความรู้พื้นฐานเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อการรับมือในอนาคต ประชากรจำเป็นต้องได้รับการพัฒนาทักษะสำคัญ 3 กลุ่มประกอบด้วย กลุ่มแรกคือทักษะความเป็นมนุษย์ (Human Skills) ซึ่งครอบคลุมความสามารถในการคิดวิเคราะห์แก้ไขปัญหาที่มีความซับซ้อน ความคิดสร้างสรรค์ การบูรณาการองค์ความรู้ข้ามสาขาวิชา ความเห็นอกเห็นใจผู้อื่น การทำงานร่วมกัน และภาวะผู้นำ ซึ่งเป็นทักษะที่มีความสำคัญมากขึ้นในยุคที่มีการใช้เทคโนโลยี
กลุ่มที่สองคือทักษะด้านเทคโนโลยีและขีดความสามารถในอนาคต (Future Capability and Technology Skills) โดยเน้นที่การทำงานร่วมกันระหว่างมนุษย์และปัญญาประดิษฐ์ รวมถึงความเข้าใจในความสัมพันธ์ของข้อมูล ปัญญาประดิษฐ์ และระบบอัตโนมัติ
กลุ่มที่สามคือทักษะด้านความยั่งยืน (Sustainability Skills) ซึ่งรวมถึงความรู้ด้านสภาพภูมิอากาศ (Climate Literacy) ที่เชื่อมโยงมิติทางธรรมชาติ เศรษฐกิจ สังคม และอุตสาหกรรมเข้าด้วยกัน ความรู้ด้านแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน เศรษฐกิจสีเขียว (BCG) ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล (ESG) ตลอดจนความเข้าใจในกฎระเบียบและมาตรฐานใหม่ของโลก (Process Literacy) ที่ส่งผลต่อการดำเนินธุรกิจ
ในมิติของการเข้าสู่สังคมอายุยืน OKMD ได้นำเสนอแนวคิดการมีอายุยืนยาวอย่างมีคุณภาพ ไม่ใช่เพียงการเพิ่มอายุขัย แต่คือการรักษาสมรรถภาพทางสมอง ร่างกาย จิตใจ และความสามารถในการพึ่งพาตนเองให้นานที่สุด
แนวคิดนี้ได้รับการอภิปรายในวงเสวนาหัวข้อ ‘Your Brain at 90: Keeping It Sharp, Living it Well – สมองจะอยู่กับเราแบบไหนในวันที่เราอายุ 90’ โดยมีผู้เชี่ยวชาญด้านสมอง จิตเวชผู้สูงอายุ และการออกแบบสภาพแวดล้อม ได้แก่ นพ.ธารา รักษ์อารีผล, นพ.ชุมพล สุรพันธ์ไพโรจน์, นพ.กฤต วรรณพฤกษ์ และ อ.ดร.ญาณิศา เนียรนาครกุล ร่วมให้ความเห็น
ผู้เชี่ยวชาญเห็นตรงกันว่า การดูแลผู้สูงวัยต้องบูรณาการทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสภาพแวดล้อม ประเด็นสำคัญจากการเสวนาชี้ให้เห็นว่า การปฏิบัติของสมาชิกในครอบครัวที่ทำกิจวัตรต่างๆ แทนผู้สูงวัยด้วยความหวังดี อาจส่งผลให้ความสามารถในการพึ่งพาตนเองของผู้สูงวัยลดลงโดยไม่รู้ตัว
การเปิดโอกาสให้ผู้สูงวัยได้ทำกิจวัตรประจำวันด้วยตนเองจะช่วยกระตุ้นการทำงานของสมองและรักษาสมรรถภาพร่างกาย การดูแลด้านจิตใจควรใช้หลักการทำความเข้าใจ ยอมรับ และปรับเปลี่ยน ควบคู่ไปกับการจัดสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย การออกแบบที่อยู่อาศัยเพื่อลดสิ่งกีดขวาง ป้องกันการพลัดตกหกล้ม การเพิ่มแสงสว่างจากธรรมชาติ และการจัดพื้นที่สีเขียว ล้วนมีส่วนช่วยรักษาความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน (ADL)
นอกจากนี้ เทคโนโลยีจะเข้ามาเป็นเครื่องมือสนับสนุนการดูแลผู้สูงวัย ทั้งในด้านการเชื่อมต่อกับบุคลากรทางการแพทย์ การฝึกสมอง การลดภาวะโดดเดี่ยว และการตรวจคัดกรองความผิดปกติของสมองในระยะเริ่มต้น (Early Detection)
OKMD ประเมินว่า รูปแบบการใช้ชีวิตของผู้สูงวัยในอนาคตจะเปลี่ยนแปลงไป โดยกลุ่มผู้สูงวัยหลังเกษียณยังคงมีความต้องการในการทำงาน การเรียนรู้ การเดินทาง และการมีส่วนร่วมในสังคม การเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างประชากรนี้จึงเป็นโอกาสในการพัฒนาบริการ นวัตกรรม เทคโนโลยี และระบบเศรษฐกิจใหม่ที่สอดคล้องกับแนวคิดพฤฒพลัง (Active Aging)
ข้อมูลและแนวทางทั้งหมดนี้ถูกพัฒนาต่อยอดมาจากกิจกรรม ‘Brain Longevity Bootcamp’ ซึ่งจัดขึ้นโดยความร่วมมือระหว่าง OKMD จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และกรุงเทพมหานคร ระหว่างวันที่ 14 ถึง 16 สิงหาคม 2569 ณ ห้องสมุดสิ่งแวดล้อม สวนวชิรเบญจทัศ (สวนรถไฟ)
กิจกรรมดังกล่าวเป็นการบูรณาการองค์ความรู้ด้านประสาทวิทยาศาสตร์ สุขภาพ การเรียนรู้ เทคโนโลยี และการออกแบบ ผ่านรูปแบบการบรรยาย การประชุมเชิงปฏิบัติการ และบูธกิจกรรมแบบโต้ตอบ เพื่อสร้างการตระหนักรู้และเตรียมความพร้อมทรัพยากรมนุษย์สำหรับอนาคต